Σάββατο, 13 Δεκεμβρίου 2008
Οδύνη για τον άδικο χαμό, οργή για τον άνανδρο δολοφόνο και τους καταχραστές της εμπιστοσύνης μας, οργή και για τους διαρκώς αναμένοντες αφορμή να εκδηλώσουν την αντικοινωνικότητά τους. Αλληλοσεβασμός και μέτρο επιτέλους!
Έχει περάσει μια εβδομάδα και εξαντλούμαστε σε διαπιστώσεις. Η αλλαγή όμως θέλει δουλειά, σε πολλά επίπεδα, και σίγουρα συγκεκριμένες δράσεις (think globally act locally).
Αναρωτιέμαι όμως. Η πολυπλοκότητα του σύγχρονου τρόπου ζωής και ο διαρκώς αυξανόμενος ανταγωνισμός πόσο χρόνο, φαιά ουσία και σε τελική ανάλυση τι κίνητρα μας δίδει για να γνωριστούμε καλύτερα, να αρχίσουμε να εμπιστευόμαστε ο ένας τον άλλον, να συναποφασίσουμε, και κυρίως να δουλέψουμε μαζί;
Αρκεί ο κάθε ένας μας να προσπαθεί να κάνει όσο καλύτερα μπορεί την εργασία του; Σίγουρα αυτό είναι προαπαιτούμενο.
Κυριακή, 27 Απριλίου 2008
* Το κείμενο που ακολουθεί γράφτηκε τον Ιούνη του 2005. Εντούτοις νιώθω την ανάγκη να το .. αναδημοσιεύσω
Τον Οκτώβρη του 2002 και για επαγγελματικούς λόγους εγώ και η γυναίκα μου αποφασίσαμε να μετοικήσουμε στο εξωτερικό, συγκεκριμένα στην Πίζα της Ιταλίας (όπου παραμείναμε 9 μήνες), στο Ελσίνκι της Φιλανδίας (για άλλους 9) και στη Ναμούρ του Βελγίου (για άλλους 10 μήνες). Αν και έχουν περάσει μόλις 28 μήνες από τη μέρα που σαλπάραμε για Ιταλία, νιώθουμε ωσάν να έχουμε ζήσει τρεις ζωές εκτός Ελλάδος. Δεν θα περιγράψουμε την εκτός Ελλάδος ζωή μας αφού το ξετύλιγμα του μίτου των εμπειριών μας θα έγραφε εκατοντάδες σελίδες χαρτί. Θα προσπαθήσουμε να συνοψίσουμε τα συναισθήματα και τις σκέψεις που μας κυρίευσαν μόλις ξαναπατήσαμε τα ελληνικά χώματα και να σκιαγραφήσουμε την εικόνα που η σύγχρονη Ελλάδα δημιουργεί στα μάτια δυο Ελλήνων που έλειπαν μόνο 28 μήνες από αυτήν.
Όντας γέννημα θρέμμα της Ελλάδας, ανέκαθεν αγαπούσαμε την Ελλάδα και τον πολιτισμό της και νιώθαμε υπερήφανοι για την ένδοξη ιστορία της. Η κρητική λύρα είχε μάλιστα πάντα τη θέση της στη λιτή μας περιφερόμενη οικοσκευή και έσπειρε ελληνικούς ήχους από την Ορτυγία της Σικελίας έως τις λευκές και μακρές Φιλανδικές νύχτες. Αν και οργώσαμε σχεδόν όλη την Ευρώπη και έχουμε επισκεφτεί πολλάκις την Αμερική και τις χώρες της Άπω Ανατολής, ποτέ δεν νιώσαμε τόσο έξω από τα νερά μας όσο τις πρώτες αυτές ημέρες στην Ελλάδα. Ποτέ δεν βιώσαμε τέτοια αμηχανία ή μια τόσο δυσάρεστη έκπληξη. Ποτέ πριν η αγανάκτηση δεν είχε τόση ένταση που να μας υποχρεώσει να πιάσουμε πένα και χαρτί ένεκα μιας έστω μικρής και φευγαλέας εκτόνωσης.
Βαρβαρότητα, αδιαφορία, στασιμότητα, αναρχία, ανασφάλεια, κίνδυνος, πικρία, οργή είναι οι πρώτες λέξεις που ξεπηδούν από το μυαλό μας. Το «πας μη Έλλην βάρβαρος» τείνει για μας να μεταλλαχτεί στο «ουδεμία δυτικοευρωπαϊκή χώρα βαρβαρότερη της Ελλάδος». Οι τρεις πρώτες ώρες στην Ελλάδα, συγκεκριμένα η οδήγηση Πάτρα -; Πειραιάς και τα συνακόλουθα αυτής, αρκούσε για την πικρή αυτή διαπίστωση. Η τριτοκοσμική κατάσταση του οδοστρώματος, το παράλογα στενό φάρδος του δρόμου (για δρόμο που συνδέει τα δυο μεγαλύτερα λιμάνια της χώρας μας), η ανώφελα ριψοκίνδυνη οδική συμπεριφορά των οδηγών, η εγκληματική έλλειψη σήμανσης (αν και είναι τόσο ανέξοδη) και τα εξόφθαλμα κακοσχεδιασμένα και κακοφτιαγμένα - κατ’ ευφημισμό - οδικά ολυμπιακά έργα, μας δημιούργησαν έκπληξη, πικρία και εν συνεχεία οργή. Οι επόμενες ημέρες στην Κρήτη απλά επιβεβαίωσαν ή και όξυναν τις αρχικές εντυπώσεις. Πουθενά αλλού στην Ευρώπη η ανθρώπινη ζωή δεν φαίνεται να είναι τόσο ευτελής. Οδηγώ συνολικά 16 χρόνια και τα δυόμισι τελευταία χρόνια οδήγησα περί τα 40.000 χιλιόμετρα σε ευρωπαϊκούς δρόμους. Ποτέ δεν νιώσαμε κίνδυνο ή ανασφάλεια οδηγώντας στην Ευρώπη. Η οδήγηση στην Ελλάδα για μερικές ώρες μας φόβισε ασύγκριτα περισσότερο. Ακόμα και οι δρόμοι των μικρότερων χωριών της Ευρώπης έχουν καλύτερη σήμανση και είναι ασυγκρίτως ασφαλέστεροι των οδικών αρτηριών της Ελλάδας.
Κατά τη μυθολογία, η «Ευρώπη» πήρε το όνομα της από μία όμορφη κρητική αγελάδα (ή από μια όμορφη κοπέλα που αποπλάνησε ο Δίας μεταμορφωμένος σε ταύρο). Αν όμως σήμερα οι «Ευρωπαίοι» κληθούν να δώσουν ένα όνομα στη σύγχρονη Ελλάδα, μάλλον θα της απονείμουν το όνομα καμιάς ευτραφούς και οκνηρής Ολλανδικής αγελάδας. Τα γραφόμενά μας ίσως ηχούν παράξενα, «στέργει γαρ ουδεις άγγελον κακών επών» [1]. Το ίδιο παράξενα θα ηχούσαν στα αυτιά μας 28 μήνες πριν. Δυστυχώς αυτή είναι η αλήθεια και «σιγαν την αλήθειαν χρυσόν έστι θάπτειν» [2]. Πόσο διαφωτιστικό θα ήταν αν κάθε Έλληνας μπορούσε να εργασθεί για 1-2 χρόνια στο εξωτερικό. Τότε θα αντιλαμβανόταν ξεκάθαρα ότι ενώ η αρχαία Ελλάδα γέννησε τη δημοκρατία, στη σύγχρονη βασιλεύει η αναρχοκρατία. Δυσκολευόμαστε πλέον να πιστέψουμε ότι η σύγχρονη Ελλάδα αποτελεί συνέχεια του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και του «αναρχίας δε μείζον ουκ έστι κακόν» [3].
Ο δε τρόπος σκέψης του νεοέλληνα, όπως τουλάχιστον αντανακλάται στις συζητήσεις που ακούς στις καφετέριες, στα τηλεοπτικά κανάλια (κυρίως στις «ειδήσεις» τους) και στις οικογενειακές συζητήσεις, ήταν μεγάλη έκπληξη και αυτό είναι ίσως και το πιο δυσοίωνο («άνδρες γαρ πολις και ου τείχη, ουδέ νηες ανδρών κεναί» [4]). Σαν όλα να περιστρέφονται γύρω από τρεις έννοιες: μόνιμο βόλεμα, πλούτος, εντύπωση-επίδειξη. Δεν νιώσαμε τις έννοιες αυτές να κυριαρχούν έξω. Εκεί νιώθεις ότι ο κόσμος εστιάζει κυρίως στην ποιότητα ζωής που επιτυγχάνεται ζώντας σε ένα όμορφο, ανθρώπινο και ασφαλές αστικό περιβάλλον, όντας πολίτης ενός κράτους πρόνοιας (και όχι αδιαφορίας), ασχολούμενος με γόνιμες δραστηριότητες και σπορ προκειμένου να κάνει όσο το δυνατό πιο όμορφη και ενδιαφέρουσα την κάθε μέρα από τις 30.000 μέρες που καθένας μας έχει πάνω σ’ αυτόν τον πλανήτη (θεωρώντας ως μέσο όρο ζωής τα 82 χρόνια). Μπορεί όταν οι αρχαίοι μας πρόγονοι φιλοσοφούσαν οι βόρειοι να ήταν σκαρφαλωμένοι στα δέντρα, αλλά τώρα τα πράγματα φαίνεται να έχουν αντιστραφεί. Ποιος άραγε θυμάται ακόμα το «οι μεν λοιποί ζώσιν, ιν εσθίωσιν, αυτός δε εσθίω ίνα ζω» [5];.
Δεν μπορούμε να ξέρουμε αν ήταν πάντα έτσι οι Έλληνες, δεν ήμασταν παρόντες. Σίγουρα δεν ήταν όλοι στην Αρχαία Ελλάδα, ούτε Αριστοτέληδες ούτε Περικλήδες ούτε Ευριπίδηδες. Ο λαός όμως ήταν εκείνος που τους ανέδειξε και γέμιζε τα αρχαία θέατρα. Η σημερινή Ελλάδα δεν ξέρουμε ποιο δρόμο ακολουθεί. Είναι λίγο πικρό αλλά μερικές ώρες τηλεθέασης του τηλεοπτικού καναλιού για τους Τούρκους της Γερμανίας μας έκανε να καταλάβουμε ότι η επικρατούσα σύγχρονη ελληνική μουσική μοιάζει να είναι δίδυμη αδερφή της τουρκικής μουσικής. Η δυτική Ευρώπη είναι πιο ελληνική από τη σύγχρονη Ελλάδα. Οι περισσότεροι στη δυτική Ευρώπη θρέφουν μεγαλύτερο σεβασμό και έχουν καλύτερη γνώση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού απ΄ ότι οι νεοέλληνες. Αυτό αντανακλάται και στα τηλεοπτικά τους προγράμματα. Η οργάνωση και εξέλιξη των κοινωνιών και η νοοτροπία τους μυρίζει περισσότερο το πνεύμα της αρχαίας Ελλάδας. Ίσως οι Έλληνες δεν κατοικούν πλέον στην Ελλάδα. Η φλόγα της Ελλάδας μεταλαμπαδεύτηκε στην Εσπερία, είθε να επιστρέψει κάποτε. Οξύς ο πόνος της χαμένης πατρίδας.
Τα ελαφρυντικά πολλά. Η απουσία κράτους πρόνοιας έχει μεταμορφώσει τον νεοέλληνα σε Ταρζάν που έχει κουραστεί από τις καθημερινές μάχες, την ανασφάλεια για το μέλλον και θέλει πλέον να αποσυρθεί το συντομότερο δυνατόν σε ιδιόκτητο εξοχικό στη Μύκονο. Θα συνυπόγραφε αβίαστα και με μεγάλη του χαρά το «Είθε να είναι σύντομος ο δρόμος για την βίλα στην Ιθάκη». Στόχος του νεοέλληνα δεν φαίνεται να είναι η ευτυχία (που είναι μια εξ’ ορισμού ενεργητική κατάσταση), αλλά η απραξία. Ο πραγματικός όμως Έλληνας, ο αληθινός Οδυσσέας υπάρχει μέσα στους περισσότερους Έλληνες, απλά είναι σε χειμερία νάρκη, ή καλύτερα σε θερινή νάρκη (αφού η υπερβολική ζέστη του όλο και μακρύτερου καλοκαιριού αποτελεί ένα ακόμα ελαφρυντικό).
Η παιδεία θα μπορούσε να τον ξυπνήσει αλλά κάτι τέτοιο απαιτεί πολύ χρόνο και δεν αποτελεί πανάκεια. Η τηλεόραση είναι ένα εξαιρετικά ισχυρό μέσο το οποίο θα μπορούσε να συμβάλει και θετικά και γρήγορα και μαζικά. Δυστυχώς όμως διανύουμε την περίοδο της χούντας των ελληνικών τηλεοπτικών καναλιών. Εκεί εντοπίζουμε το μεγαλύτερο έλλειμμα δημοκρατίας σήμερα. Μήπως θα έπρεπε ο πολίτης να έχει το δικαίωμα να εξοστρακίζει δημοσιογράφους, υπεύθυνους σύνταξης ή καναλάρχες; Στενότερη δεν είναι η σχέση του πολίτη με τα κανάλια παρά με τους πολιτικούς; Εξάλλου ο πολιτικός δεν μπορεί να μπει στο σπίτι σου, ενώ ο δημοσιογράφος όποτε του καπνίσει. «Δεινόν οι πολλοί, κακούργους όταν έχωσι προστάτας» [6]. Είναι εξαιρετικά ηλίθιο και επικίνδυνο να συγχέουμε το βαθμό τηλεθέασης με το βαθμό αποδοχής. Δυστυχώς όμως, τα τηλεοπτικά σκουπίδια φαίνεται να εθίζουν και σύντομα θα χρειαστεί να αντικαταστήσουμε το Ραδιοτηλεοπτικό συμβούλιο με ένα κέντρο Ραδιοτηλεοπτικής αποτοξίνωσης. Πόσο ουσιαστικότερη είναι η ενημέρωση μέσω του διαδικτύου. Μερικά λεπτά την ημέρα, όσο η διάρκεια ενός διαφημιστικού διαλείμματος ενός κεντρικού δελτίου ειδήσεων, αρκούν για μια πλήρη ενημέρωση. Αντίθετα, χρειάζεται να αφιερώνεις καθημερινά ώρες για να επιτύχεις τον ίδιο βαθμό ενημέρωσης από την τηλεόραση.
Αναγκαία η αλλαγή νοοτροπίας, η ενίσχυση της συλλογικότητας και της δημοκρατίας, αλλά και αυτά από μόνα τους δεν αρκούν. «Δει δε χρημάτων και άνευ τούτων ουδεν έστι γενέσθαι των δεόντων» [7]. Χωρίς οικονομική ανάπτυξη λίγα πράγματα μπορούν να αλλάξουν. Στη σημερινή μάλιστα παγκοσμιοποιημένη πραγματικότητα δεν πρέπει να λησμονούμε τα «Εάν έχωμεν χρήματα, έξομεν φίλους» [8]. Άλλη ελπίδα από τα Πανεπιστήμια και την Επιστημονική Έρευνα δεν βλέπω. Το ελληνικό κράτος θα έπρεπε να στρέψει τα ώτα του στα πανεπιστήμια και στην επιστημονική έρευνα αφού μόνο εκείνα μπορούν να δημιουργήσουν και να προτείνουν λύσεις, μόνο εκείνα μπορούν να δώσουν ανταγωνιστική μόρφωση και να εμφυσήσουν επιχειρηματικότητα στους αυριανούς επαγγελματίες. Ποιος άλλος μπορεί να προτείνει καλές λύσεις στα σύνθετα προβλήματα της σημερινής κοινωνίας; Δεν αρκούν οι καλές προθέσεις. Αγαθή πράξη δεν είναι εκείνη που έχει καλή πρόθεση αλλά εκείνη που έχει καλή πρόθεση και συνάμα είναι και η ορθότερη δυνατή που έλεγε και ο Αριστοτέλης. Δυστυχώς, η Πολιτεία αντί να αγκαλιάσει και να επενδύσει στα Ελληνικά Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Ιδρύματα, τα αφήνει να μάχονται για την κάλυψη των βασικών λειτουργικών τους εξόδων και αναγκών.
Όχι ότι η Ελλάδα και οι έλληνες δεν έχουν ιδιαίτερα και σπάνια χαρίσματα, όχι ότι δεν γίνονται πράγματα προς τη σωστή κατεύθυνση, απλά σκοπός αυτού του κειμένου ήταν η σκιαγράφηση των πρώτων εντυπώσεων (που δυστυχώς ήταν αρνητικές εντυπώσεις), λίγο πριν η ανήλεη δύναμη της συνήθειας και της προσαρμοστικότητας τις ξεθωριάσει και αμβλύνει την ενόχληση που προκαλούν τα εξόφθαλμα κακώς κείμενα αυτού του τόπου.
Ας αρχίσουμε να ονειρευόμαστε και να λέμε δυνατά τα όνειρα μας. «Αιδώς γαρ εν κακοίσιν ουδέν ωφελεί, η γαρ σιωπή τω λαλούντι σύμμαχος» [9].
Εις υγείαν,
Παραπομπές
[1] «στέργει γαρ ουδεις άγγελον κακών επών» (ουδείς αγαπά τον αναγγέλλοντα δυσάρεστα πράγματα), Σοφοκλέους Αντιγόνη 277.
[2] «σιγαν την αλήθειαν χρυσόν έστι θάπτειν» (το να αποσιωπάς την αλήθειαν είναι ωσαν να θάπτης χρυσόν), Πυθαγόρας.
[3] «αναρχίας δε μείζον ουκ έστι κακον» (δεν υπάρχει πιο μεγάλο κακό από την αναρχία), Σοφοκλέους Αντιγόνη 672.
[4]: «άνδρες γαρ πολις και ου τείχη, ουδέ νηες ανδρών κεναί» (το έμψυχο υλικό - οι πολεμιστές - κάνουν την πόλη - την πατρίδα, το κράτος - και όχι τα άδεια τείχη ή τα άδεια καράβια), Θουκυδίδη VII 77,7.
[5] «οι μεν λοιποί ζώσιν, ιν εσθίωσιν, αυτός δε εσθίω ίνα ζω» (οι άλλοι ζουν δια να τρώγουν, ενώ εγώ τρώγω δια να διατηρούμαι εις τη ζωήν), Σωκράτης-Στοβαίος, Ανθολογ. VII 21.
[6] «δεινόν οι πολλοί, κακούργους όταν έχωσι προστάτας» (είναι τρομερός ο όχλος όταν παρασύρεται από κακούς δημαγωγούς), Ευριπίδου Ορέστης 772.
[7]. «δει δε χρημάτων και άνευ τούτων ουδεν έστι γενέσθαι των δεόντων» (Χρειάζονται χρήματα διότι χωρίς αυτά δεν γίνεται τίποτε από τα αναγκαία), Δημοσθένους Ολυνθ. Ι 20.
[8]. «Εάν έχωμεν χρήματα, έξομεν φίλους» (εάν έχωμεν χρήματα θα αποκτήσουμε φίλους), Μένανδρος.
[9] «Αιδώς γαρ εν κακοίσιν ουδέν ωφελεί, η γαρ σιωπή τω λαλούντι σύμμαχος» (το να δείχνεσαι ντροπαλός ανάμεσα σε κακούς δεν ωφελεί καθόλου, διότι η σιωπή η δική σου αποβαίνει σύμμαχος του φλυαρούντος κακού), Σοφοκλέους απόσπ. 667
Γιάννης
Αντικρίζοντας την Ελλάδα...
